W dniu, w którym pół Europy świętuje pokój po Wielkiej Wojnie, a w Polsce świętujemy datę, której tak naprawdę nie było — czas na kilka słów o wsi o nazwie Pokój.
Pokój to średniej wielkości wieś położona w powiecie namysłowskim — czyli to Opolszczyzna, Śląsk Opolski (a może po prostu Śląsk)? Miejscowość została utworzona w połowie osiemnastego wieku jako letnia siedziba panującego w niedalekim Herzogtum Oels (Księstwie Oleśnickim) rodu von Württemberg-Oels. Swą dawną nazwę — Carlsruhe — zawdzięcza trzem okolicznościom: (i) honoruje godność jej założyciela, Karla Friedericha II Wirtemberskiego, który (ii) szukał tu spokoju („ruhe„), zaś przemyślny układ promieniście rozchodzących się ośmiu ulic (i koncentrycznej zabudowy) czynił miejscowość (iii) podobną do Karlsruhe w Badenii-Wirtembergii. Serce utworzonej w ten sposób gwiazdy — obecnie w tym miejscu znajduje się rondo — wyznaczał piękny barokowy pałac.
Przez blisko sto lat Pokój cieszył się prawami miejskimi, które utracił dopiero po 1945 r. (źródła podają, że wówczas liczył sobie dwukrotnie więcej mieszkańców niż dziś — wystarczy zobaczyć na dawnych zdjęciach gęstą zabudowę przy rondzie), a przez dziesiątki lat funkcjonował jako miejscowość uzdrowiskowa znana jako Bad Carlsruhe.
Uprzedzając pytania: Schloss Carlsruhe przetrwał wojnę, ale nie przetrwał wyzwolenia — w krótki czas po zajęciu przez radzieckich żołnierzy wybuchł w nim pożar (poza tym wyzwoliciele zniszczyli 80% budynków), zaś kilka lat później jego ruiny zostały ostatecznie zburzone. Dziś można go pooglądać tylko na dawnych fotografiach. (Czy zatem publikacja we wciąż raczkującej rubryce zamki & pałace jest z mojej strony nadużyciem, zmyłką, fejkiem?)
Turyści odwiedzający Pokój mogą natomiast przejść się po pięknym, złożonym z trzech segmentów parku. Pierwszy z nich to jardin à la française: piękne alejki, utrzymane rabaty pełne kwiatów, szemrzące fontanny, pomnik księżnej Matyldy, dziś także kawiarnia i biblioteka gminna. Dalsza część to już park typu angielskiego — więcej nieuporządkowanej natury, romantyczne i „antyczne” artefakty, m.in. rzeźby przedstawiające Dianę i Apolla, śpiący lew, świątynia Wilhelma Eugeniusza (monopter odbudowany dosłownie z gruzów), kolumna zwycięstwa. Jeszcze dalej park przechodzi w otwarty las — toć to Stobrawski Park Krajobrazowy — któremu też warto poświęcić sporo uwagi.
Miasto, jak przystało na dziewiętnastowieczny Śląsk, było domem dla wielu kultur: obok protestanckiej większości żyli w nim katolicy, mniejszość polska, a także jeszcze mniejsza mniejszość żydowska (po tej pozostał tylko cmentarz — synagoga została zniszczona podczas nocy kryształowej). Dziś to oczywiście klasyczne polskie miasto (owo centralne rondo nosi imię Jana Pawła II), choć o wyraźnej nucie ewangelickiej1 — szwendając się po jego uliczkach wciąż można poczuć lekką nutę dawnej świetności.
Park z przyległościami, podobnie jak cały Pokój, poznaliśmy już po jego renowacji; słyszałem opinie, że wcześniej, jako zapuszczony, zdziczały, zagarnięty przez las, mógł wydawać się nieco ciekawszy — ażeby nikt nie tracił już czasu na domysły, pozwalam sobie podać namiary na mapie.
- Tekst byłby niepełny bez dygresji: ks. Eneasz Kowalski i jego żona, ks. Katarzyna Kowalska, są aktywnymi kamperowcami — nie tylko jeżdżą, ale też goszczą turystów na przyparafialnej posesji. ↩︎
(fot. Olgierd Rudak, CC BY-SA 4.0)